Kopi, Kortisol, Dan Kesan Terhadap Berat Badan

Dalam era digital yang semakin berkembang, maklumat mengenai kesihatan sering kali tersebar luas di media sosial tanpa disertai bukti saintifik yang kukuh. Salah satu dakwaan yang baru-baru ini mendapat perhatian adalah kenyataan bahawa pengambilan kopi boleh meningkatkan tahap kortisol dalam badan dan seterusnya menyebabkan pertambahan berat badan. Walaupun terdapat asas saintifik mengenai hubungan antara kafein dan kortisol, dakwaan bahawa kopi secara langsung menyebabkan kenaikan berat badan perlu dinilai dengan lebih teliti berdasarkan bukti saintifik yang sedia ada.

 

Kortisol ialah hormon yang dihasilkan oleh kelenjar adrenal dan memainkan peranan penting dalam mengawal metabolisme, tindak balas sistem imun, dan tekanan darah [1]. Tahap kortisol dalam badan berfluktuasi secara semula jadi sepanjang hari, dengan paras tertinggi direkodkan pada waktu pagi dan menurun menjelang malam [2]. Pengambilan kafein, seperti yang terdapat dalam kopi, boleh merangsang rembesan kortisol, terutamanya bagi individu yang tidak biasa mengambil kafein [3].

 

Walau bagaimanapun, kajian menunjukkan bahawa peningkatan kortisol akibat pengambilan kafein bersifat sementara dan tidak semestinya memberi kesan negatif kepada kesihatan [4]. Malah, bagi individu yang kerap mengambil kopi, tindak balas kortisol terhadap kafein menjadi lebih terkawal dan tidak menunjukkan peningkatan ketara [5]. Oleh itu, adalah kurang tepat untuk menyatakan bahawa pengambilan kopi akan menyebabkan peningkatan kortisol yang berlebihan dan membawa kepada masalah kesihatan yang serius.

 

Salah satu mitos yang sering dikaitkan dengan pengambilan kopi adalah kesannya terhadap peningkatan berat badan. Namun, sehingga kini, tiada bukti kukuh yang menunjukkan bahawa kopi secara langsung menyebabkan pertambahan berat badan [6]. Sebaliknya, kafein dalam kopi diketahui dapat meningkatkan kadar metabolisme dan merangsang pembakaran lemak, yang berpotensi membantu dalam pengawalan berat badan [7].

 

Sebagai contoh, kajian oleh Dulloo et al. mendapati bahawa kafein meningkatkan kadar termogenesis dalam badan, yang merupakan proses pembakaran kalori untuk menghasilkan tenaga [8]. Tambahan pula, kajian lain menunjukkan bahawa pengambilan kafein boleh meningkatkan kadar oksidasi lemak semasa aktiviti fizikal, menjadikannya salah satu komponen yang berguna dalam pengurusan berat badan [9].

 

Walau bagaimanapun, perlu diberi perhatian bahawa kesan kopi terhadap berat badan bergantung kepada cara ia diambil. Pengambilan kopi yang dicampur dengan gula, krim, atau sirap berperisa boleh meningkatkan jumlah kalori yang diambil, sekali gus menyumbang kepada lebihan tenaga dan peningkatan berat badan jika tidak dikawal [10]. Oleh itu, bukan kopi itu sendiri yang menyebabkan kenaikan berat badan, tetapi tambahan bahan berkalori tinggi yang sering dicampurkan dalam minuman tersebut.

 

Untuk memaksimumkan manfaat kopi tanpa memberi kesan negatif terhadap tahap kortisol dan berat badan, beberapa garis panduan boleh diikuti. Kajian oleh Giles et al mencadangkan bahawa waktu terbaik untuk minum kopi adalah antara jam 9:30 pagi hingga 11:30 pagi atau antara jam 2:00 petang hingga 5:00 petang, ketika tahap kortisol semula jadi dalam badan mula menurun [11].

 

Bukan itu sahaja, malahan pengambilan kopi yang disarankan adalah sekitar 2 hingga 4 cawan sehari (bersamaan dengan 200-400 mg kafein) untuk mengelakkan kesan sampingan seperti keresahan, gangguan tidur, atau masalah pencernaan [12]. Elakkan menambah gula, krim, atau perisa tiruan dalam kopi untuk mengurangkan pengambilan kalori yang tidak diperlukan [13].

 

Berdasarkan bukti saintifik dapat disimpulkan yang ia adalah tidak tepat untuk menyatakan bahawa pengambilan kopi menyebabkan peningkatan kortisol yang ketara sehingga membawa kepada kenaikan berat badan. Walaupun kafein boleh meningkatkan rembesan kortisol dalam jangka pendek, kesan ini tidak berpanjangan dan lebih ketara dalam kalangan individu yang jarang mengambil kafein. Selain itu, kafein dalam kopi boleh membantu meningkatkan metabolisme dan pembakaran lemak, menjadikannya minuman yang berpotensi membantu dalam kawalan berat badan jika diambil secara sederhana dan tanpa tambahan kalori berlebihan. Oleh itu, adalah penting bagi masyarakat untuk menilai maklumat kesihatan dengan lebih kritikal dan bergantung kepada bukti saintifik sebelum menerima sebarang dakwaan sebagai fakta.

 

Rujukan

1. Sapolsky RM, Romero LM, Munck AU. How do glucocorticoids influence stress responses? Integrating permissive, suppressive, stimulatory, and preparative actions. Endocr Rev. 2000;21(1):55-89.
2. Follenius M, Brandenberger G, Bandesapt JJ, Libert JP, Ehrhart J. Nocturnal cortisol release in relation to sleep structure. Sleep. 1992;15(1):21-7.
3. Lovallo WR, Farag NH, Vincent AS, Thomas TL, Wilson MF. Cortisol responses to mental stress, exercise, and meals following caffeine intake in men and women. Pharmacol Biochem Behav. 2006;83(3):441-7.
4. Lane JD, Adcock RA, Williams RB, Kuhn CM. Caffeine effects on cardiovascular and neuroendocrine responses to acute psychosocial stress and their relationship to level of habitual caffeine consumption. Psychosom Med. 1990;52(3):320-36.
5. Lovallo WR, Whitsett TL, al’Absi M, Sung BH, Vincent AS, Wilson MF. Habituation of cortisol response to repeated stress in healthy young men. Neuropsychopharmacology. 2010;35(6):1331-8.
6. Astrup A, Toubro S, Cannon S, Hein P, Breum L, Madsen J. Caffeine: a double-blind, placebo-controlled study of its thermogenic, metabolic, and cardiovascular effects in healthy volunteers. Am J Clin Nutr. 1990;51(5):759-67.
7. Dulloo AG, Geissler CA, Horton T, Collins A, Miller DS. Normal caffeine consumption: influence on thermogenesis and daily energy expenditure in lean and postobese human volunteers. Am J Clin Nutr. 1989;49(1):44-50.
8. Bracco D, Ferrarra JM, Arnaud MJ, Jéquier E, Schutz Y. Effects of caffeine on energy metabolism, heart rate, and methylxanthine metabolism in lean and obese women. Am J Physiol. 1995;269(4):E671-8.
9. Acheson KJ, Gremaud G, Meirim I, Montigon F, Krebs Y, Fay LB, et al. Metabolic effects of caffeine in humans: lipid oxidation or futile cycling? Am J Clin Nutr. 2004;79(1):40-6.
10. Ludwig DS. The glycemic index: physiological mechanisms relating to obesity, diabetes, and cardiovascular disease. JAMA. 2002;287(18):2414-23.
11. Giles GE, Mahoney CR, Brunyé TT, Taylor HA, Kanarek RB. Timing of caffeine consumption and impact on human health. Nutr Rev. 2012;70(10):615-38.
12. Institute of Medicine. Caffeine for the Sustainment of Mental Task Performance: Formulations for Military Operations. Washington, DC: The National Academies Press; 2001.
13. Battram DS, Graham TE, Richter EA, Dela F. The effect of caffeine on glucose kinetics in humans. J Appl Physiol. 2005;99(5):1749-57.